9. SINIF EDEBİYAT 1. DÖNEM 1. YAZILI ÖZETİ
Liseye hoş geldiniz! 9. sınıf edebiyat dersinin ilk sınavı, edebiyatın temel kavramlarını ve hikaye türünün özelliklerini kapsar. İşte sınavda karşınıza çıkacak ana başlıklar:
I. Edebiyat Nedir?
Olay, düşünce, duygu ve hayallerin dil aracılığıyla estetik bir şekilde ifade edilmesi sanatıdır. Edebiyatın malzemesi **dildir**.
Edebiyatın Bilimlerle İlişkisi
Edebiyat insanı konu aldığı için pek çok bilim dalından yararlanır:
- Tarih: Eserin yazıldığı dönemi anlamamızı sağlar.
- Psikoloji: Karakterlerin ruh tahlillerinde kullanılır.
- Sosyoloji: Toplumun yapısını esere yansıtır.
- Felsefe: Yazarın dünya görüşünü şekillendirmesine yardımcı olur.
II. Metinlerin Sınıflandırılması
Metinler, gerçeklikle ilişkileri ve yazılış amaçlarına göre ikiye ayrılır:
| Özellik | Sanatsal Metinler | Öğretici Metinler |
|---|---|---|
| Amaç | Estetik zevk vermek | Bilgi vermek |
| Gerçeklik | Kurmaca (Hayali) | Nesnel (Gerçek) |
| Dil İşlevi | Şiirsel / Sanatsal | Göndergesel (Açıklayıcı) |
III. İletişim Ögeleri
Her türlü bilgi alışverişine iletişim denir. Ögeleri şunlardır:
- Gönderici (Kaynak): Mesajı gönderen kişi.
- Alıcı: Mesajın ulaştığı kişi.
- İleti (Mesaj): Aktarılan bilgi.
- Kanal: İletinin gönderilme yolu (Ses, yazı, ışık vb.).
- Bağlam: İletişimin gerçekleştiği ortam.
- Dönüt (Geri Bildirim): Alıcının verdiği cevap.
IV. Hikaye (Öykü) Ünitesi
Yaşanmış veya yaşanması mümkün olayların yer, zaman ve kişi belirtilerek anlatıldığı kısa edebi türe **hikaye** denir.
Hikayenin Yapı Unsurları
- Olay: Hikayedeki temel yaşantı.
- Kişiler: Olayı yaşayanlar (Tip veya Karakter).
- Mekan: Olayın geçtiği yer.
- Zaman: Olayın yaşandığı süre.
Hikaye Türleri
Dünya edebiyatında iki temel hikaye tarzı vardır:
- Olay Hikayesi (Maupassant Tarzı): Serim, düğüm, çözüm planına uyar. Merak ögesi ön plandadır. Türk edebiyatında temsilcisi: **Ömer Seyfettin**.
- Durum Hikayesi (Çehov Tarzı): Günlük yaşamdan bir kesit anlatılır. Merak ögesi ikinci plandadır. Türk edebiyatında temsilcileri: **Sait Faik Abasıyanık, Memduh Şevket Esendal**.
1. İlahi (Hakim): Anlatıcı her şeyi, kahramanların içinden geçenleri bile bilir.
2. Kahraman: Olayı yaşayan kişi anlatır ("Gittim", "Gördüm").
3. Gözlemci: Anlatıcı sadece gördüklerini bir kamera tarafsızlığıyla aktarır.
Lisedersleri.com ile 9. Sınıf Edebiyat artık çok daha anlaşılır! Yazılıda başarılar.