9. SINIF COĞRAFYA 1. DÖNEM 1. YAZILI GENİŞLETİLMİŞ ÇALIŞMA REHBERİ
1. Bölüm: Doğa ve İnsan Etkileşimi
İnsanlık tarihi boyunca doğa ile insan arasında sürekli bir alışveriş olmuştur. İlk çağlarda insan doğaya tamamen bağımlıyken, teknolojik gelişmelerle birlikte insan doğayı şekillendirmeye başlamıştır. Ancak bu durum doğal dengenin bozulması riskini de beraberinde getirmiştir.
Doğanın İnsana Etkisi (Determinize):
İklimin konut tipine etkisi (Eskimo evleri), yer şekillerinin ulaşıma etkisi, bitki örtüsünün hayvancılık faaliyetlerine etkisi bu duruma örnektir.
İnsanın Doğaya Etkisi (Possibilizm):
Denizlerin doldurularak havaalanı yapılması (Ordu-Giresun Havalimanı), tüneller ve viyadükler ile dağların aşılması, barajlar yaparak enerji üretilmesi gibi örnekler insanın doğayı kendi ihtiyaçlarına göre yönettiğini gösterir.
1. Litosfer (Taş Küre): Yer kabuğu, dağlar, ovalar.
2. Atmosfer (Hava Küre): İklim olayları, gazlar.
3. Hidrosfer (Su Küre): Okyanuslar, göller, akarsular.
4. Biyosfer (Canlılar Küresi): İnsanlar, hayvanlar, bitkiler.
2. Bölüm: Coğrafya Biliminin Bölümleri
Coğrafya geniş bir saha olduğu için iki ana kola ayrılır:
| Fiziki Coğrafya (Doğal Sistemler) | Beşeri Coğrafya (İnsan Sistemleri) |
|---|---|
| Jeomorfoloji: Yer şekillerini inceler. | Nüfus Coğrafyası: Nüfusun dağılışını inceler. |
| Klimatoloji: İklimi inceler. | Yerleşme Coğrafyası: Köy, kent ve meskenleri inceler. |
| Hidrografya: Suları inceler. | Ekonomik Coğrafya: Tarım, sanayi, ticareti inceler. |
| Biyocoğrafya: Canlılar coğrafyası. | Siyasi Coğrafya: Sınırlar ve devlet ilişkileri. |
3. Bölüm: Dünya’nın Şekli ve Sonuçları
Dünya’nın şekli tam bir küre değildir. Kutuplardan basık, ekvatordan şişkin olan bu özel şekle Geoid denir.
Geoid Şeklin Sonuçları:
- Ekvator yarıçapı, kutuplar yarıçapından daha uzundur.
- Ekvator çevresi, kutuplar çevresinden daha geniştir.
- Yerçekimi: Kutuplar merkeze daha yakın olduğu için kutuplarda yerçekimi daha fazladır.
Küresel Şeklin Sonuçları:
- Güneş ışınlarının geliş açısı ekvatordan kutuplara doğru daralır.
- Sıcaklık ekvatordan kutuplara doğru azalır.
- Dünya'nın bir yarısı karanlıkken diğer yarısı aydınlık olur (Gece-Gündüz oluşumu).
- Çizgisel hız ekvatorda en fazladır, kutuplarda sıfırdır.
4. Bölüm: Dünya’nın Hareketleri
A) Günlük Hareket (Eksen Hareketi):
Dünya batıdan doğuya doğru 24 saatte döner. Sonuçları:
- Gece ve gündüz birbirini takip eder.
- Günlük sıcaklık ve basınç farkları oluşur.
- Meltem rüzgarları oluşur.
- Yerel saat farkları meydana gelir.
B) Yıllık Hareket ve Eksen Eğikliği:
Dünya güneş etrafında 365 gün 6 saatte döner. Eksen eğikliği 23° 27'' dır. Sonuçları:
- Mevsimler oluşur.
- Güneşin doğuş ve batış yerleri yıl içinde değişir.
- Aynı anda farklı yarım kürelerde farklı mevsimler yaşanır.
- Gece ve gündüz süreleri yıl boyu değişir.
21 Haziran: Kuzey Yarım Küre'de en uzun gündüz (Yaz başlangıcı).
21 Aralık: Güney Yarım Küre'de en uzun gündüz (Yaz başlangıcı).
21 Mart & 23 Eylül: Ekinoks (Gece ve gündüz dünyanın her yerinde eşittir).
5. Bölüm: Harita Bilgisi ve İzohipsler
Bir yerin kuşbakışı görünümünün ölçek kullanılarak düzleme aktarılmasına harita denir. Harita olabilmesi için mutlaka ölçek gereklidir.
İzohips (Eş Yükselti Eğrisi) Özellikleri:
- Aynı eğri üzerindeki tüm noktaların yükseltisi aynıdır.
- Eğriler birbirini asla kesmezler.
- Eğrilerin sıklaştığı yerde eğim fazladır.
- Eğrilerin seyrekleştiği yerde eğim azdır.
- En içteki halka en yüksek noktayı gösterir (Zirve/Doruk).
- "V" harfi şeklindeki çizgiler, sivri ucu yüksekliği gösteriyorsa Vadi, ucu alçağı gösteriyorsa Sırttır.
Lisedersleri.com ile Coğrafya dersinde başarı kaçınılmaz! İyi çalışmalar dileriz.