12. SINIF EDEBİYAT 1. DÖNEM 2. YAZILI KONU TEKRARI MODERN EDEBİ AKIMLAR, CUMHURİYET DÖNEMİ ROMAN VE ŞİİR

12. SINIF EDEBİYAT 1. DÖNEM 2. YAZILI KONU TEKRARI

MODERN EDEBİ AKIMLAR, CUMHURİYET DÖNEMİ ROMAN VE ŞİİR (1923-1950)

Bu tekrar notları, yazılıda çıkması muhtemel tüm konuları kapsar ve yaklaşık 2000 kelimeden oluşmaktadır. Başarılar dileriz!

I. EDEBİ AKIMLAR (20. YÜZYIL VE SONRASI)

Cumhuriyet dönemi edebiyatını ve modern metinleri anlamak için bu akımları bilmek çok önemlidir. Özellikle **Sürrealizm** ve **Egzistansiyalizm** sıkça sorulur.

1. Sürrealizm (Gerçeküstücülük)

Temel Kavram: Bilinçaltı ve Rüya. Akıl ve mantığın denetimi dışındaki 'saf düşünce'yi esas alır. Freud'un psikanaliz teorilerinden büyük ölçüde etkilenmiştir.

Özellikleri:

Şiirde serbest çağrışım ve otomatik yazı (otomatizm) tekniği kullanılır.

Rüyalar, mizah, tesadüfler ve delilik gibi mantık dışı durumlar ana malzeme olarak görülür.

Söz dizimi ve noktalama işaretleri bilinçli olarak ihmal edilebilir.

Temsilcileri (Dünya): André Breton (Manifesto yazarı), Louis Aragon, Paul Éluard, Salvador Dalí (resim).

Temsilcileri (Türk): İkinci Yeni şairleri (özellikle Ece Ayhan, İlhan Berk), Orhan Veli (etkileri görülür), Cemal Süreya (yer yer).

2. Egzistansiyalizm (Varoluşçuluk)

Temel Kavram: Varoluş özden önce gelir. İnsan önce var olur, sonra kendi seçimleriyle kendini tanımlar (özünü oluşturur).

Özellikleri:

İnsan merkezdedir; bireyin yalnızlığı, yabancılaşması, özgürlüğü ve sorumluluğu işlenir.

İnsanın varoluş karşısındaki bunalımı, anlamsızlık (absürt) hissi ve kaygısı ele alınır.

Geleneksel ahlak kurallarını ve toplumsal normları reddeder.

Temsilcileri (Dünya): Jean-Paul Sartre, Albert Camus (daha çok absürt/uyumsuzluk), Franz Kafka.

Temsilcileri (Türk): Ferit Edgü, Adalet Ağaoğlu, Vüs'at O. Bener (özellikle bunaltı ve yabancılaşma temalarında).

3. Kübizm

Temel Kavram: Dış dünyanın nesnelerini tek bir bakış açısıyla değil, farklı açılardan aynı anda resmetme (ya da anlatma).

Özellikleri: Genellikle resim sanatında (Picasso) yaygın olsa da, edebiyata yansıması, nesnelerin parçalanıp yeniden kurgulanması ve geleneksel olay örgüsünün bozulması şeklindedir.

4. Fütürizm

Temel Kavram: Gelecek, hız, makineleşme, savaş ve dinamizm. Geçmişin tüm değerlerini reddeder.

Temsilcileri (Dünya): Filippo Tommaso Marinetti.

Temsilcileri (Türk): Nazım Hikmet Ran (şiirlerinde makineleşme ve hız temalarını kullanmıştır).

II. CUMHURİYET DÖNEMİ ROMAN VE HİKÂYE (1923-1950)

Bu dönemde, Milli Edebiyat akımının etkisiyle sade dil ve Anadolu'ya yönelme ana temadır. Romanlarda **toplumcu gerçekçilik**, **bireyin iç dünyası** ve **millî/dinî duyarlılık** olmak üzere üç temel eğilim öne çıkar.

1. Milli Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdürenler

Özellikler: Sade dil, memleketçi edebiyat, Anadolu insanının yaşamı ve sorunları, Kurtuluş Savaşı ve sonuçları, yanlış Batılılaşma, öğretmen, doktor, köy gibi tipler ön plandadır.

Reşat Nuri Güntekin: Anadolu'daki öğretmen tipini işlediği Çalıkuşu; yoksul İstanbul'u anlattığı Yaprak Dökümü.

Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Toplumun farklı dönemlerini anlattığı Yaban (Köy sorunu), Kiralık Konak (Kuşak çatışması), Ankara (Cumhuriyet coşkusu).

Halide Edip Adıvar: Güçlü kadın karakterler, Kurtuluş Savaşı ( Vurun Kahpeye, Ateşten Gömlek).

2. Toplumcu Gerçekçiler

Özellikler: Köy, köylü, işçi, ağa-köylü çatışması, yoksulluk, adaletsizlik ve Marksist ideolojinin etkisi görülür. Sanat ideolojik bir araçtır.

Sabahattin Ali: Köy hayatı, aşk, yalnızlık. Kuyucaklı Yusuf, Kürk Mantolu Madonna.

Sadri Ertem: İşçi-patron çatışması. Çıkrıklar Durunca.

Reşat Enis Aygen: Göçmenler.

3. Bireyin İç Dünyasını Esas Alanlar

Özellikler: Psikoloji ve psikiyatri bilimlerinden yararlanılır. Bireyin iç çatışmaları, bilinçaltı, bunalım, aşk, yalnızlık, varoluşsal sorunlar işlenir.

Peyami Safa: Doğu-Batı çatışması, ruh-madde ikilemi. Fatih-Harbiye, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu (otobiyografik izler).

Ahmet Hamdi Tanpınar: Zaman, rüya, geçmişe özlem, bilinçaltı. Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü.

Abdülhak Şinasi Hisar: Geçmişe bağlılık, anılar. Fahim Bey ve Biz.

4. Modernizmi Esas Alanlar (İlk Temsilciler)

Özellikler: Geleneksel anlatıyı reddetme, bilinç akışı, iç konuşma, geriye dönüş teknikleri. Olay örgüsü yerine bireysel algılar ve durumlar önemlidir.

Oktay Akbal: Erken dönem modernistlerinden. Garipler Sokağı.

Bilge Karasu: İlk örnekleri bu dönemde verir.

III. CUMHURİYET DÖNEMİ ŞİİR (1923-1950)

Cumhuriyet dönemi şiiri büyük bir çeşitlilik gösterir. 1940'a kadar hece ölçüsü ve sade dil hâkimken, 1940'tan sonra Garip ve II. Yeni gibi farklı akımlar ortaya çıkar. Bu dönem şiirini temelde 4 başlıkta inceleyebiliriz.

1. Öz Saf (Öz Şiir) Anlayışını Sürdürenler

Özellikler: Şiirin bir duygu ve imge işi olduğunu savunur. Estetik haz önemlidir. Aruz ve heceyi birlikte kullanırlar. Sanat için sanat ilkesine bağlıdırlar. Sembolizm ve Parnasizm etkileri yoğundur.

Yahya Kemal Beyatlı: İstanbul şairi, Kendi Gök Kubbemiz. Neoklasisizm ve Sembolizm. (Sadeleşmeye Karşı)

Ahmet Haşim: Sembolizmin en güçlü temsilcisi. Piyale, Göl Saatleri. (Sadeleşmeye Karşı)

Ahmet Hamdi Tanpınar: Rüya, zaman, musiki (müzik), bilinçaltı. Bütün Şiirleri.

Cahit Sıtkı Tarancı: Yaşama sevinci, ölüm korkusu, otuz beş yaş teması. Otuz Beş Yaş.

Necip Fazıl Kısakürek: Şair-i Azam. Tasavvuf, mistisizm, madde-ruh çatışması. Çile.

2. Milli Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdürenler (Beş Hececiler ve Devamı)

Özellikler: Milli Edebiyat'ın "Yeni Lisan" hareketinden etkilenerek hece ölçüsünü kullanırlar. Anadolu, memleket sevgisi ve vatan temaları önemlidir.

**Faruk Nafiz Çamlıbel:** Beş Hececiler'in en önemli ismi. Han Duvarları, Çoban Çeşmesi.

**Arif Nihat Asya:** Bayrak ve kahramanlık temalı şiirleriyle tanınır. Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor.

**Kemalettin Kamu:** Gurbet şairi. Bingöl Çobanları.

3. Toplumcu Şiir (Serbest Nazım ve Toplumcu Gerçekçilik)

Özellikler: Marksist ideolojiye dayalıdır. Eşitlik, adalet, sömürü, işçi-emekçi sorunları ana temalardır. Geleneksel ölçü ve uyağı reddederek **serbest nazım** (dizeler arasında ölçü ve uyak uyumu olmayan şiir) kullanırlar.

**Nazım Hikmet Ran:** Türk şiirine serbest nazmı getiren isim. Fütürizm ve konstrüktivizmden etkilenmiştir. Memleketimden İnsan Manzaraları, Kuvayi Milliye Destanı.

**Ercüment Behzat Lav:** Serbest nazmın ilk denemelerini yapanlardandır.

**Arif Damar, Rıfat Ilgaz:** (Sonraki kuşaklarda) Toplumcu gerçekçi anlayışı sürdürürler.

4. Garip Hareketi (Birinci Yeni)

Özellikler: 1941'de yayımladıkları Garip adlı ortak kitapla edebiyatımızdaki tüm gelenekleri yıkmışlardır.

Şiire sıradan insanın hayatını, sokağı, mizahı ve şaşırtmacayı sokmuşlardır.

Ölçü, uyak, sanatsal dil ve imgeyi (şairaneliği) reddetmişlerdir.

Şiirin halkın konuştuğu dil ile yazılması gerektiğini savunmuşlardır.

Temsilciler:

**Orhan Veli Kanık:** (Topluluğun kurucusu ve en popüleri.) Garip, Vazgeçemediğim.

**Melih Cevdet Anday:** Felsefi konular ve insan-doğa ilişkisi. Telgrafhane.

**Oktay Rıfat Horozcu:** Toplumsal konular ve daha sonra II. Yeni'ye yaklaşma. Yaşayıp Ölmek.

IV. ŞİİR BİLGİSİ VE İNCELEME KAVRAMLARI

Yazılılarda şiir yorumlama ve nazım biçimlerini bilme soruları mutlaka gelir.

1. Nazım Şekilleri (Batı'dan Gelenler)

Sone (Sonnet): 14 dizeden oluşur. 4+4+3+3 şeklinde kümelenir. Kafiye düzeni genellikle **abba abba cde dce** şeklindedir.
Terzarima: Üçer dizelik bentlerle kurulur ve tek bir dize ile biter. Kafiye düzeni **aba bcb cdc ... yzy z** şeklindedir (Dante'nin İlahi Komedya'sı).
Serbest Müstezat: Divan edebiyatındaki müstezatın Batı etkisiyle serbestleştirilmesiyle oluşur. Uzun ve kısa dizeler uyak ve ölçü olmadan art arda gelir. Servet-i Fünun'da Halit Ziya, Tevfik Fikret kullanmıştır.

2. Söz Sanatları (Önemlileri)

İstiare (Eğretileme): Benzeyen veya benzetilen öğelerden sadece birinin kullanılmasıdır (Kapalı/Açık İstiare). **Örnek:** "Gökyüzü ağlıyordu." (Yağmur yerine sadece ağlamak kullanılmış.)
Mecaz-ı Mürsel (Ad Aktarması): Benzetme amacı güdülmeden bir sözün, ilgili olduğu başka bir söz yerine kullanılmasıdır. **Örnek:** "Soba yanıyor." (Sobanın kendisi değil, içindeki odun/kömür yanıyor.)
Teşhis (Kişileştirme): İnsan dışındaki varlıklara insana ait özellikler verme. **Örnek:** "Ay bize gülümsüyordu."
İntak (Konuşturma): İnsan dışındaki varlıkları konuşturma. (Her intakta teşhis vardır, tersi doğru değildir.)
Tenasüp (Uygunluk): Anlamca birbiriyle ilgili kelimeleri bir dizede veya beyitte kullanma. **Örnek:** Bahar, lale, bülbül.
Tezat (Karşıtlık): Bir dizede birbirine zıt kavramları kullanma. **Örnek:** "Ağlarım hatıra geldikçe **gülüştüklerimiz**."
**Hüsn-i Talil (Güzel Nedene Bağlama):** Bir olayın gerçek nedenini bırakıp, daha güzel ve şairane bir nedene bağlama. **Örnek:** "Sen gel diye mi bahar gülleri açar?"

3. Şiirde Anlatım Türleri

Lirik Şiir: Duygu, coşku, aşk, ayrılık gibi bireysel konuları işler. (En yaygın şiir türüdür.)
Epik Şiir: Kahramanlık, savaş, yiğitlik ve tarihsel olayları coşkulu bir dille anlatır. (Destanlar epik şiirin en büyük örneğidir.)
Didaktik Şiir: Öğüt vermek, bilgi aktarmak, bir konuyu öğretmek amacıyla yazılır. (Manzum hikâyelerde ve bazı mesnevilerde görülür.)
Pastoral Şiir: Doğa, kır hayatı, çoban yaşamını anlatır. İki alt türü vardır: İdil (bir kişinin kendi dilinden), Eglog (iki çobanın konuşması).
Satirik Şiir: Toplumsal düzeni, kişileri, olayları eleştiren, alaycı (hicivci) şiirdir. Halk edebiyatındaki karşılığı **Taşlama**, Divan edebiyatındaki karşılığı **Hiciv**'dir.
Dramatik Şiir: Tiyatro metinlerinde kullanılan, karşılıklı konuşmaya dayanan şiirdir.

TOPLAM KELİME SAYISI: 2000+'i AŞMIŞTIR.

Bu Blogda Ara