🧪 9. SINIF 1. DÖNEM 1. YAZILI KİMYA ÖZETİ (10 Sayfa)
📄 Sayfa 1: Kimya Bilimi Nedir?
Kimya, maddenin yapısını, özelliklerini, etkileşimlerini ve bu etkileşimler sırasındaki enerji değişimlerini inceleyen bilim dalıdır.
Simyadan Kimyaya (Alşimi)
- Simya (Alşimi): Değersiz metalleri altına çevirme, ölümsüzlük iksirini bulma gibi amaçlarla yapılan deneme-yanılmaya dayalı çalışmalardır.
- Özellikleri: Simya bir bilim dalı değildir. Teorik temeli ve sistematik bilgi birikimi yoktur.
- Simyacıların Keşfettikleri: Damıtma, süzme gibi teknikler; Altın (Au), Gümüş (Ag), Cıva (Hg) gibi elementler; Zaç Yağı (H₂SO₄), Kezzap (HNO₃), Tuz Ruhu (HCl) gibi kimyasallar.
- Kimyaya Geçiş: Terazinin kullanılması ve sistematik bilgi birikimi ile bilim dalı haline gelmiştir.
📄 Sayfa 2: Kimyanın Alt Disiplinleri
Kimya, incelediği alanlara göre alt dallara ayrılır:
| Alt Disiplin |
İnceleme Alanı |
| Analitik Kimya |
Maddelerin bileşenlerini ve miktarını (Nicel ve Nitel) belirleme. |
| Organik Kimya |
Temel olarak Karbon (C) içeren bileşikleri (Petrol, ilaçlar). |
| Anorganik Kimya |
Karbon içermeyen bileşikleri (Su, asitler, bazlar, mineraller). |
| Biyokimya |
Canlı organizmaların kimyasal yapısını ve tepkimelerini (DNA, proteinler). |
📄 Sayfa 3: Kimyanın Sembolik Dili
✨ Elementler
- Tanım: Aynı cins atomlardan oluşan, kimyasal yollarla ayrıştırılamayan saf maddelerdir.
- Semboller: Bir veya iki harfli sembol kullanılır. İlk harf büyük, ikincisi küçük.
- Örnekler: H (Hidrojen), He (Helyum), Fe (Demir), Au (Altın).
✍️ Bileşikler
- Tanım: En az iki farklı elementin belirli bir oranda kimyasal yollarla birleşmesi sonucu oluşan saf maddelerdir.
- Formüller: Bileşiği oluşturan elementlerin sembolleri ve atom oranları kullanılarak yazılır. (Örn: H₂O, NaCl, CH₄).
- Özellikler: Bileşiği oluşturan elementlerin özelliklerini göstermezler. Sabit erime/kaynama noktaları vardır.
📄 Sayfa 4: Atom Modelleri (Tarihsel Gelişim)
[Image of the historical progression of atomic models (Dalton, Thomson, Rutherford, Bohr)]
- Dalton Atom Modeli (1803): İçi dolu, bölünemeyen atom (**Küre Modeli**).
- Thomson Atom Modeli (1897): Pozitif küre içinde negatif elektronlar (**Üzümlü Kek Modeli**). Atom nötrdür.
- Rutherford Atom Modeli (1911): Pozitif yüklü, çok küçük **çekirdek** ve atomun büyük kısmı **boşluk** (**Çekirdekli Model**).
- Bohr Atom Modeli (1913): Elektronlar çekirdek etrafında **belirli dairesel yörüngelerde (katmanlarda)** bulunur.
📄 Sayfa 5: Atomun Yapısı - Temel Tanecikler
Atom, Proton ($p^+$), Nötron ($n^0$) ve Elektron ($e^-$) olmak üzere üç temel tanecikten oluşur.
| Tanecik |
Yük |
Yer |
| Proton ($p^+$) |
+1 |
Çekirdek |
| Nötron ($n^0$) |
0 |
Çekirdek |
| Elektron ($e^-$) |
-1 |
Yörünge/Katman |
- Atom Numarası (Z): Proton Sayısıdır. Elementin kimliğini belirler.
- Kütle Numarası (A): Proton Sayısı + Nötron Sayısıdır. ($A = p^+ + n^0$).
- İyon Yükü: Proton Sayısı - Elektron Sayısı.
📄 Sayfa 6: Atomun Yapısı - Tanecik Türleri
| Kavram |
Benzer Olan |
Farklı Olan |
| İzotop |
Proton Sayısı (Z) |
Nötron Sayısı, Kütle No (A) |
| İzobar |
Kütle Numarası (A) |
Proton Sayısı (Z), Nötron Sayısı |
| İzoton |
Nötron Sayısı (n⁰) |
Proton Sayısı (Z), Kütle No (A) |
| İzoelektronik |
Elektron Sayısı (e⁻) |
Proton Sayısı (Z) |
📄 Sayfa 7: Periyodik Sistem - Oluşumu
[Image of the modern periodic table]
- Mendeleyev: Elementleri artan atom kütlelerine göre sıralamıştır.
- Moseley: Elementlerin artan atom numarasına (Z) göre sıralanması gerektiğini kanıtlamıştır.
Temel Yapı
- Periyotlar (Yatay Sıralar): Toplam 7 tanedir. Atomlardaki elektron katman sayısını gösterir.
- Gruplar (Düşey Sütunlar): Toplam 18 tanedir (1A-8A ve B Grupları).
📄 Sayfa 8: Periyodik Sistem - Sınıflandırma
Başlıca Özel Grup Adları
- 1A: Alkali Metaller (H hariç)
- 2A: Toprak Alkali Metaller
- 7A: Halojenler (Tuz Oluşturanlar)
- 8A: Soy Gazlar (Kararlı)
Element Sınıflandırması
- Metaller: Parlak, elektriği iyi iletir, işlenebilir, katyon (+) oluştururlar.
- Ametaller: Mat, elektriği kötü iletir (Grafit hariç), kırılgandır, anyon (-) oluştururlar.
- Yarı Metaller: Metal ve ametal arası özellikler gösterir (Örn: Bor, Silisyum).
📄 Sayfa 9: Periyodik Özelliklerin Değişimi
| Özellik |
Periyot Boyunca (Sol → Sağ) |
Grup Boyunca (Yukarı ↓ Aşağı) |
| Atom Çapı |
AZALIR |
ARTAR (Katman sayısı artar) |
| İyonlaşma Enerjisi (İE) |
ARTAR (Genellikle) |
AZALIR |
| Metalik Özellik |
AZALIR |
ARTAR |
📄 Sayfa 10: Örnek Element Yerleştirme
Elementin yerini bulmak için (İlk 20):
- Katman Sayısı = Periyot Numarası
- Son Katman Elektron Sayısı = Grup Numarası (A Grubu)
Örnek: Sodyum (Na, Z=11)
Elektron Dizilimi: 2) 8) 1)
3 Katman $\rightarrow$ 3. Periyot
1 Son Elektron $\rightarrow$ 1A Grubu