30 SORULUK EKSTRA BİYOLOJİ YAZILI DENEMESİ

 

 30 SORULUK EKSTRA BİYOLOJİ YAZILI DENEMESİ

Mitoz, Mayoz, Kalıtım ve Kan Grupları konularını pekiştirin.

1. Mitoz bölünmenin hangi evresinde, kardeş kromatitlerin ayrılması sonucu hücredeki kromozom sayısı GEÇİCİ OLARAK iki katına çıkar?

• (A) Telofaz
• (B) Profaz
• (C) Metafaz
• (D) İnterfaz
• (E) **Anafaz**

Cevap: E
Açıklama: Anafaz evresinde kardeş kromatitler ayrılıp zıt kutuplara çekilirken, her kromatit bağımsız bir kromozom olarak sayılır. Bu durum, geçici olarak kromozom sayısını iki katına çıkarır.

2. Hücre döngüsünün kontrol noktalarından biri olan G₂ kontrol noktasında, hücrenin başarılı olması için aşağıdakilerden hangisi kontrol edilir?

• (A) Hücrenin yeterli büyüklüğe ulaşıp ulaşmadığı
• (B) **DNA'nın hatasız eşlenip eşlenmediği**
• (C) Kromozomların iğ ipliklerine bağlanıp bağlanmadığı
• (D) Besin miktarının yeterliliği
• (E) Mitotik evrenin başarıyla tamamlanıp tamamlanmadığı

Cevap: B
Açıklama: G₂ kontrol noktasında, S evresinde eşlenen DNA'nın hasar görüp görmediği kontrol edilir. Hasarlı DNA ile bölünmeye izin verilmez.

3. Bitki ve hayvan hücrelerinin mitoz bölünmesi karşılaştırıldığında, aşağıdakilerden hangisi bitki hücrelerinde görülürken hayvan hücrelerinde görülmez?

• (A) Kromozomların ekvatora dizilmesi
• (B) Sentrozomun eşlenmesi
• (C) **Ara lamel (hücre plağı) oluşumu**
• (D) Karyokinez (çekirdek bölünmesi)
• (E) İğ ipliklerinin oluşumu

Cevap: C
Açıklama: Bitki hücrelerinde hücre duvarı bulunduğu için sitoplazma bölünmesi (sitokinez) boğumlanma yerine ara lamel oluşumu ile gerçekleşir. Hayvan hücrelerinde sentrozom vardır ve boğumlanma görülür.

4. Vücuttaki bazı hücrelerin normal kontrol mekanizmalarını kaybederek hızlı ve kontrolsüz bir şekilde çoğalmasıyla oluşan duruma ne ad verilir?

• (A) Rejenerasyon
• (B) Mutasyon
• (C) **Kanser**
• (D) Apoptosis
• (E) Tetrat

Cevap: C
Açıklama: Kanser, hücre döngüsü kontrol noktalarındaki genetik hatalar (mutasyonlar) sonucu hücrelerin kontrolsüz ve sınırsız bölünmesiyle karakterize edilen hastalıktır.

5. 2n = 40 kromozomlu bir karaciğer hücresi iki kez mitoz bölünme geçirirse, oluşan toplam hücre sayısı ve her bir hücrenin kromozom sayısı kaç olur?

• (A) 4 hücre, 2n=80
• (B) 2 hücre, 2n=40
• (C) 8 hücre, 2n=20
• (D) **4 hücre, 2n=40**
• (E) 4 hücre, n=20

Cevap: D
Açıklama: İki kez mitozda (2ⁿ) → 2² = 4 hücre oluşur. Mitozda kromozom sayısı (2n) değişmez. Dolayısıyla sonuç 4 hücre, 2n=40 olur.

6. Mayoz bölünmenin Metafaz I evresinde, hücrenin ekvator düzleminde (ortasında) kromozomlar hangi şekilde dizilir?

• (A) Kardeş kromatitler tek sıra halinde
• (B) Tek kromozomlar tek sıra halinde
• (C) **Homolog kromozomlar çift sıra halinde**
• (D) Tetratlar zıt kutuplara çekilmiş halde
• (E) Kardeş kromatitler rastgele dağılmış halde

Cevap: C
Açıklama: Mayoz I Metafaz'da, homolog kromozom çiftleri (tetratlar) ekvatora yan yana dizilir (çift sıra). Bu, Mayoz II ve Mitozdan (tek sıra) ayrılan temel özelliktir.

7. Mayoz I bölünmesi sonunda oluşan iki hücrenin kromozom sayısı ve genetik yapıları hakkında ne söylenebilir?

• (A) 2n kromozomlu, özdeştirler.
• (B) **n kromozomlu, genetik olarak farklıdırlar.**
• (C) 2n kromozomlu, genetik olarak farklıdırlar.
• (D) n kromozomlu, özdeştirler.
• (E) n kromozomlu, Crossing Over geçirmemişlerse özdeştirler.

Cevap: B
Açıklama: Mayoz I sonunda homolog kromozomlar ayrıldığı için kromozom sayısı yarıya iner (n). Aynı zamanda Crossing Over ve bağımsız dağılım nedeniyle hücreler genetik olarak farklılaşmıştır.

8. Mayoz II bölünmesi ile Mitoz bölünme arasındaki temel fark, Mayoz II'den hemen önce hangi olayın gerçekleşmemesidir?

• (A) Sitokinez
• (B) Çekirdek zarı oluşumu
• (C) **DNA'nın eşlenmesi (Replikasyon)**
• (D) İğ ipliklerinin oluşumu
• (E) Kardeş kromatit ayrılması

Cevap: C
Açıklama: Mayoz I ve Mayoz II arasında İnterfaz evresi görülmez, bu nedenle DNA eşlenmesi (replikasyon) gerçekleşmez. Mitozdan önceki interfazda ise DNA eşlenir.

9. Aşağıdakilerden hangisi, Mayoz bölünme sırasında gerçekleşen ve kalıtsal çeşitliliği sağlayan Olaylardan DEĞİLDİR?

• (A) Crossing Over
• (B) Homolog kromozomların bağımsız dağılımı
• (C) Döllenme
• (D) **Kardeş kromatitlerin ayrılması**
• (E) Mayoz I Anafazda rastgele kutuplara çekilme

Cevap: D
Açıklama: Kardeş kromatitlerin ayrılması hem mitozda hem de Mayoz II'de görülür, kalıtsal çeşitliliğe neden olmaz, sadece genetik materyalin eşit dağıtımını sağlar.

10. 2n = 8 kromozomlu bir ana hücreden mayoz bölünme sonucu oluşabilecek maksimum gamet (üreme hücresi) çeşidi sayısı kaçtır? (Crossing over dahil)

• (A) 2
• (B) 4
• (C) 8
• (D) **16**
• (E) 32

Cevap: D
Açıklama: Bağımsız dağılımla oluşabilecek gamet çeşidi sayısı 2ⁿ formülüyle hesaplanır. Burada n, haploit kromozom sayısıdır (2n=8 ise n=4). 2⁴ = 16. (Crossing over bu sayıyı artırabilir ama temel maksimum çeşidi bu belirler.)

11. Bir bireyde, bir karakteri kontrol eden alel çiftinin aynı olması durumuna ne ad verilir? (Örn: AA veya aa)

• (A) Heterozigot
• (B) Melez döl
• (C) Resesif
• (D) **Homozigot (Arı döl)**
• (E) Fenotip

Cevap: D
Açıklama: Homozigot (Arı döl), bir karakter için alel çiftinin (AA veya aa) aynı olması durumudur.

12. Aa genotipine sahip bir bireyde, A geni a genine tam baskın ise (dominant), bireyin fenotipi ne olur?

• (A) a'nın fenotipi
• (B) Hem A hem a'nın fenotipi (Eş baskınlık)
• (C) Ara bir fenotip (Eksik baskınlık)
• (D) **A'nın fenotipi**
• (E) Çekinik fenotip

Cevap: D
Açıklama: Tam baskınlık durumunda, heterozigot (Aa) genotipte sadece baskın olan A alelinin özelliği (A fenotipi) dış görünüşte ortaya çıkar.

13. AAbb genotipine sahip bir bireyin oluşturabileceği gamet çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

• (A) AB
• (B) ab
• (C) AAbb
• (D) **Ab**
• (E) aB

Cevap: D
Açıklama: Gametler haploit (n) olduğu için her karakterden birer alel taşır. AAbb genotipinden sadece Ab gameti oluşabilir.

14. Aşağıdaki fenotipe sahip bireylerden hangisinin genotipi, çaprazlama yapılmadan, tek bir harfle kesin olarak belirlenebilir?

• (A) Mor çiçekli (M)
• (B) Uzun boylu (U)
• (C) Kırmızı gözlü (K)
• (D) **Yeşil tohumlu (y)** (y: çekinik)
• (E) Sarı tohumlu (S) (S: baskın)

Cevap: D
Açıklama: Çekinik bir özellik (y) fenotipte ortaya çıkıyorsa, bireyin genotipi kesinlikle homozigot çekinik (yy) olmak zorundadır. Baskın fenotipler (M, U, K, S) homozigot (MM) veya heterozigot (Mm) olabilir.

15. Tt x Tt çaprazlaması sonucu oluşan yavruların fenotip ve genotip ayrışım oranları sırasıyla nedir?

• (A) Fenotip 1:2:1, Genotip 3:1
• (B) **Fenotip 3:1, Genotip 1:2:1**
• (C) Fenotip 1:1, Genotip 1:1
• (D) Fenotip 9:3:3:1, Genotip 1:2:1
• (E) Fenotip 1:2:1, Genotip 1:1

Cevap: B
Açıklama: Tt x Tt → TT, Tt, Tt, tt oluşur. Genotip oranı: 1(TT):2(Tt):1(tt). Fenotip oranı: 3 Baskın (T): 1 Çekinik (t).

16. Aabb genotipine sahip bir bireyin, aB gameti oluşturma olasılığı kaçtır? (Genler bağımsızdır)

• (A) 1/2
• (B) 1/4
• (C) **0**
• (D) 1/8
• (E) 1

Cevap: C
Açıklama: Birey Aabb genotipinde olduğu için 'B' aleli taşımaz. Dolayısıyla B aleli içeren aB gametini oluşturma olasılığı sıfırdır.

17. Eksik baskınlık durumunda, heterozigot (örneğin Kk) bireyin fenotipi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• (A) Baskın genin fenotipini gösterir.
• (B) Çekinik genin fenotipini gösterir.
• (C) Her iki genin fenotipini de gösterir (Eş baskınlık).
• (D) **Ebeveynlerin fenotipleri arasında bir ara fenotip gösterir.**
• (E) Sadece homozigot durumda ortaya çıkar.

Cevap: D
Açıklama: Eksik baskınlıkta, baskınlık tam değildir. Heterozigot bireyde, ebeveynlerin fenotiplerinin karışımı olan üçüncü bir fenotip ortaya çıkar (Örn: Kırmızı + Beyaz = Pembe).

18. Kan grubu B olan bir bireyin alyuvar zarında hangi antijen bulunur ve kan plazmasında hangi antikor bulunur?

• (A) Antijen: A, Antikor: Anti-B
• (B) Antijen: A, Antikor: Anti-A
• (C) Antijen: B, Antikor: Anti-B
• (D) **Antijen: B, Antikor: Anti-A**
• (E) Antijen: A ve B, Antikor: Yok

Cevap: D
Açıklama: Kan grubu B olan bir birey, B antijenini (alyuvarda) ve Anti-A antikorunu (plazmada) taşır. Antijen ve antikorları zıt olmak zorundadır.

19. Hem plazmasında Anti-A hem de Anti-B antikoru bulundurmadığı için, teorik olarak herkesten kan alabilen (genel alıcı) kan grubu hangisidir?

• (A) A Rh+
• (B) B Rh-
• (C) **AB Rh+**
• (D) O Rh-
• (E) O Rh+

Cevap: C
Açıklama: Genel alıcı kan grubu AB'dir, çünkü plazmasında ne Anti-A ne de Anti-B antikoru vardır. Rh faktörü açısından da alıcı olmak için Rh+ olması gerekir.

20. Rh kan uyuşmazlığının görülmesi için anne ve bebek arasındaki Rh faktörü uyumu nasıl olmalıdır?

• (A) Anne Rh+, Bebek Rh-
• (B) Anne Rh+, Bebek Rh+
• (C) Anne Rh-, Bebek Rh-
• (D) **Anne Rh-, Bebek Rh+**
• (E) Anne Rh- veya Rh+ olması fark etmez.

Cevap: D
Açıklama: Kan uyuşmazlığı, anne Rh negatif (-) iken bebeğin Rh pozitif (+) olması durumunda ortaya çıkar. Anne, bebeğin Rh antijenine karşı antikor üreterek bebeğin kanına zarar verebilir.

21. İnsan kan gruplarının (AB0) kalıtımında, bir karakteri kontrol eden alel sayısı 2'den (I^A, I^B, i) fazla olduğu için bu duruma ne ad verilir?

• (A) Eş Baskınlık
• (B) Eksik Baskınlık
• (C) **Çok Alellilik**
• (D) Krossing Over
• (E) Bağımlı Gen

Cevap: C
Açıklama: Çok alellilik, bir karakterin popülasyonda ikiden fazla alel tarafından kontrol edilmesidir. Kan grupları (3 alel: Iᴬ, Iᴮ, i) buna en güzel örnektir.

22. Genotipleri I^Ai ve I^Bi olan iki bireyin (A grubu taşıyıcı x B grubu taşıyıcı) çocuklarının O kan grubunda (ii) olma olasılığı kaçtır?

• (A) 1/2
• (B) 3/4
• (C) 1/16
• (D) **1/4**
• (E) 0

Cevap: D
Açıklama: Çaprazlama sonucunda: IᴬIᴮ, Iᴬi, Iᴮi, **ii** oluşur. O grubu (ii) oluşma olasılığı 4 ihtimalden 1'idir, yani 1/4'tür.

23. Normal bir insan vücut hücresinde (somatik hücre) toplam 46 kromozom bulunuyorsa, bu kromozomlardan kaç tanesi otozom (vücut) ve kaç tanesi gonozomdur (eşey)?

• (A) 44 otozom, 2 gonozom (XX veya XY)
• (B) **44 otozom, 2 gonozom (XX veya XY)**
• (C) 46 otozom, 0 gonozom
• (D) 23 otozom, 23 gonozom
• (E) 23 otozom, 1 gonozom

Cevap: B
Açıklama: İnsanlarda 2n=46 kromozom bulunur. Bunun 44 tanesi vücut kromozomu (otozom) ve 2 tanesi eşey kromozomudur (gonozom).

24. İnsanlarda hemofili (kanın pıhtılaşmaması) ve renk körlüğü gibi hastalıkların kalıtımı, genellikle hangi kromozom üzerinde çekinik alellerle gerçekleşir?

• (A) Y kromozomu
• (B) Otozom kromozomlar
• (C) Hem X hem Y kromozomu
• (D) **X kromozomu**
• (E) Mitokondriyel DNA

Cevap: D
Açıklama: Hemofili ve renk körlüğü, X'e bağlı çekinik kalıtım yoluyla aktarılan hastalıklardır. Erkeklerde tek X olduğu için bu hastalıklar daha sık görülür.

25. Mitoz bölünmenin çekirdek bölünmesi anlamına gelen karyokinez evresi aşağıdakilerin hangilerini kapsar?

• (A) İnterfaz, Profaz, Metafaz
• (B) **Profaz, Metafaz, Anafaz, Telofaz**
• (C) Profaz, İnterfaz, Sitokinez
• (D) Mayoz I ve Mayoz II
• (E) İnterfaz ve Sitokinez

Cevap: B
Açıklama: Karyokinez (çekirdek bölünmesi) P-M-A-T evrelerini kapsar. İnterfaz hazırlık, Sitokinez ise sitoplazma bölünmesidir.

26. Bağımlı (Bağlı) genlere sahip olan bir bireyde, eğer crossing over gerçekleşmezse, oluşabilecek gamet çeşidi sayısı hakkında ne söylenebilir?

• (A) Her zaman 4 çeşittir.
• (B) **Bağlı gen sayısından bağımsız olarak sadece 2 çeşittir.**
• (C) Kromozom sayısı kadar gamet oluşur.
• (D) 2ⁿ formülüyle hesaplanır.
• (E) Gamet çeşidi oluşmaz.

Cevap: B
Açıklama: Bağlı genler, krossing over yoksa birlikte hareket eder. Bu durumda kaç karakter olursa olsun, sadece 2 çeşit (ana kromozom ve onun zıttı) gamet oluşur.

27. Biri anneden diğeri babadan gelen, şekil ve büyüklükleri aynı olan, aynı genleri taşıyan kromozom çiftine ne ad verilir?

• (A) Kardeş Kromatit
• (B) Sentromer
• (C) Tetrat
• (D) **Homolog Kromozom**
• (E) İğ ipliği

Cevap: D
Açıklama: Homolog kromozomlar, eşeyli üremede kalıtımın temelini oluşturan, aynı karaktere ait genleri taşıyan kromozom çiftidir.

28. Bir anne Rh- (rr) ve baba Rh+ (Rr) ise, bu çiftin ilk Rh+ çocuğunun doğumunda anneye Anti-D (Rh antikorunu engelleyen) iğnesinin yapılmasına gerek duyulmasının temel sebebi nedir?

• (A) Çocuğun kan grubunun AB olmasını engellemek
• (B) Anneye Rh+ kan naklini kolaylaştırmak
• (C) **Annenin Rh+ bebeğe karşı antikor (hassasiyet) geliştirmesini önlemek**
• (D) Çocuğun Rh- doğmasını sağlamak
• (E) Babanın Rh genotipini değiştirmek

Cevap: C
Açıklama: Anti-D iğnesi, Rh- olan annenin vücudunda, Rh+ bebeğin alyuvarlarına karşı antikor oluşumunu engeller. Bu, özellikle ikinci gebelikteki Rh+ bebeğin sağlığı için hayati önem taşır.

29. İnsanlarda, sadece erkek bireylerde görülen (babadan oğula geçen) ve Y kromozomu ile aktarılan özelliklere ne ad verilir?

• (A) Otozomal Dominant Kalıtım
• (B) X'e Bağlı Çekinik Kalıtım
• (C) **Y'ye Bağlı Kalıtım (Holandrik)**
• (D) Otozomal Resesif Kalıtım
• (E) Eksik Baskınlık

Cevap: C
Açıklama: Y kromozomu sadece babadan erkek çocuklara geçtiği için, Y'ye bağlı (Holandrik) özellikler (örneğin kulak kıllılığı) sadece erkeklerde görülür ve babadan oğula aktarılır.

30. Mayoz ve Mitoz bölünmelerini ayıran en büyük fark aşağıdakilerden hangisidir?

• (A) Sitoplazma bölünmesinin gerçekleşmesi
• (B) Kromozomların DNA'sının eşlenmesi
• (C) İğ ipliklerinin oluşması
• (D) **Homolog kromozomların ayrılması ve Crossing Over**
• (E) Çekirdek zarının erimesi

Cevap: D
Açıklama: Homolog kromozomların ayrılması ve Crossing Over olayı sadece Mayoz I'de gerçekleşir ve bu durum Mayoz'u Mitoz'dan tamamen ayırır.