10. SINIF FİZİK
1. Dönem 2. Yazılıya Hazırlık Dev Kaynak
Basınç | Kaldırma Kuvveti | Elektrik Tekrarı
⚡ HIZLI ERİŞİM MENÜSÜ
1. KATI BASINCI
Basınç, birim yüzeye etki eden dik kuvvettir. Sembolü P, birimi Pascal (Pa)'dır.
📝 Formül
P = F / S
- P: Basınç (Pascal)
- F: Basınç Kuvveti (Newton) - Katılarda cismin ağırlığına (G) eşittir.
- S: Yüzey Alanı (m²)
Önemli Kurallar:
- Yüzey Alanı İlişkisi: Kuvvet sabitken yüzey alanı küçülürse basınç artar. (Bıçağın bilenmesi, çivinin ucunun sivri olması).
- Kuvvet İlişkisi: Yüzey alanı sabitken kuvvet (ağırlık) artarsa basınç artar.
- Basınç Kuvveti: Düzgün katılarda basınç kuvveti direkt cismin ağırlığına eşittir (F = G).
- Piezoelektrik: Bazı kristal malzemelerin üzerine basınç uygulandığında elektrik üretmesi olayıdır (Çakmaklar, kristal mikrofonlar).
2. SIVI BASINCI
Sıvılar, ağırlıklarından dolayı bulundukları kabın her noktasına basınç uygularlar.
📝 Formül
P = h . d . g
- h: Derinlik (Yüzeyden olan mesafe)
- d: Sıvının özkütlesi
- g: Yerçekimi ivmesi
Pascal Prensibi:
Sıvılar sıkıştırılamaz kabul edildikleri için, kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan basınç, sıvının her noktasına ve kabın iç yüzeylerine aynen iletilir. (Kuvvet aynen iletilmez, basınç iletilir!)
Kullanım Alanları: Hidrolik frenler, berber koltukları, hidrolik liftler, iş makineleri.
Su Cendereleri:
Küçük bir kuvvetle büyük yükleri kaldırmak için kullanılır.
F1 / S1 = F2 / S2
3. GAZ BASINCI
A. Açık Hava Basıncı (Atmosfer Basıncı)
Atmosferdeki gazların ağırlığından dolayı uyguladığı basınçtır. Barometre ile ölçülür.
- Torricelli Deneyi: Deniz seviyesinde, 0°C'de açık hava basıncı 76 cm-Hg olarak ölçülmüştür. Bu değere 1 atm denir.
- Yükseklere çıkıldıkça açık hava basıncı azalır.
B. Kapalı Kaplardaki Gaz Basıncı
Gaz moleküllerinin kabın çeperlerine çarpmasıyla oluşur. Manometre ile ölçülür.
İdeal Gaz Yasası (Yorum için): P.V = n.R.T (Hacim azalırsa basınç artar, sıcaklık artarsa basınç artar).
C. Akışkanların Basıncı (Bernoulli İlkesi)
Örnek: Uçak kanatlarının yapısı, rüzgarlı havada şemsiyenin ters dönmesi.
4. SIVILARIN KALDIRMA KUVVETİ
Sıvı içine bırakılan bir cisme, sıvı tarafından yukarı yönde bir kuvvet uygulanır. Bu kuvvete kaldırma kuvveti ($F_k$) denir. Arşimet Prensibi'ne göre kaldırma kuvveti, cismin yerini değiştirdiği sıvının ağırlığına eşittir.
📝 Formül
$F_k = V_{batan} \cdot d_{sivi} \cdot g$
Cisimlerin Denge Durumları:
| Durum | Özkütle İlişkisi | Kuvvet İlişkisi |
|---|---|---|
| 1. Yüzen Cisim | $d_{cisim} < d_{sivi}$ | $F_k = G$ (Ağırlığa Eşit) |
| 2. Askıda Kalan | $d_{cisim} = d_{sivi}$ | $F_k = G$ (Ağırlığa Eşit) |
| 3. Batan Cisim | $d_{cisim} > d_{sivi}$ | $F_k < G$ (Ağırlıktan Küçük) |
*Not: Yüzen ve askıda kalan cisimlerde kaldırma kuvveti cismin ağırlığına eşittir. Batan cisimlerde ise kaldırma kuvveti cismin ağırlığından küçüktür (yerin tepki kuvveti vardır).
5. ELEKTRİK (Hatırlatma)
Sınavda çıkma ihtimaline karşı kısa bir tekrar.
- Ohm Yasası: $V = I \cdot R$ (Potansiyel Fark = Akım x Direnç)
- Seri Bağlama: $R_{eş} = R_1 + R_2$, Akımlar eşittir ($I_{top} = I_1 = I_2$).
- Paralel Bağlama: $1/R_{eş} = 1/R_1 + 1/R_2$, Voltajlar eşittir ($V_{top} = V_1 = V_2$).
- Elektriksel Güç: $P = I \cdot V$ veya $P = I^2 \cdot R$. (Birimi Watt).
- Mıknatıslar: Aynı kutuplar (N-N, S-S) birbirini iter, zıt kutuplar (N-S) birbirini çeker. Manyetik alan çizgileri N'den çıkar S'ye girer.
🧠 15 ADET YAZILI PROVASI
Soruları önce kendiniz çözün, ardından cevaba tıklayarak kontrol edin.